Błonica, znana również jako dyfteryt, to poważna choroba zakaźna wywoływana przez bakterię - maczugowiec błonicy (C. diphtheriae). Dzięki powszechnym szczepieniom ochronnym zachorowania na błonicę stały się w Polsce niezwykle rzadkie. Jednak niedawny przypadek we Wrocławiu przypomina o konieczności utrzymania wysokiego poziomu szczepień w społeczeństwie.
Przypadek błonicy we Wrocławiu
W marcu 2025 roku do Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. J. Gromkowskiego we Wrocławiu trafiło sześcioletnie dziecko z objawami błonicy. Pacjent nie był szczepiony przeciwko błonicy i prawdopodobnie zakaził się podczas pobytu w Afryce w regionie endemicznym. Lekarze określili stan dziecka jako ciężki.
Zakaźność
Najczęściej do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, rzadziej przez kontakt z wydzieliną z dróg oddechowych. Pacjent jest zakaźny już 2 dni przed wystąpieniem pierwszych objawów, przez cały okres choroby, aż do 4 dni po ustąpieniu choroby u chorych leczonych (do 2–3 tyg. u nieleczonych).
Objawy błonicy
Błonica najczęściej atakuje górne drogi oddechowe, w tym gardło i krtań. Do objawów należą:
- gorączka,
- ból gardła,
- trudności w połykaniu,
- powiększenie węzłów chłonnych.
Charakterystyczne szarobrązowe błony pojawiają się w ciągu 2–3 dni i ściśle przylegają do błony śluzowej górnych dróg oddechowych; przy próbie ich usunięcia (np. szpatułką) pojawia się krwawienie. Fragmenty błon albo ich duża liczba mogą doprowadzić do zamknięcia dróg oddechowych.
W cięższych przypadkach toksyny bakteryjne mogą prowadzić do uszkodzenia serca, nerek i układu nerwowego.
Leczenie błonicy
Leczenie błonicy polega na podaniu antytoksyny końskiej neutralizującej toksyny bakteryjne oraz antybiotyków eliminujących bakterie. Ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie, aby zapobiec powikłaniom i zgonom.
Profilaktyka błonicy
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania błonicy są szczepienia ochronne. W Polsce szczepienia przeciwko błonicy są obowiązkowe i obejmują:
- trzy dawki szczepienia podstawowego w 1. roku życia oraz czwartą dawkę uzupełniającą w 2. roku życia,
- pierwszą dawkę przypominającą w 6. roku życia,
- drugą dawkę przypominającą w 14. roku życia,
- trzecią dawkę przypominającą w 19. roku życia.
Dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat, aby utrzymać odporność na odpowiednim poziomie.
Znaczenie szczepień
Dzięki szczepieniom przez ponad dwie dekady nie notowano w Polsce rodzimych zachorowań na błonicę - opisany wyżej przypadek z 2025 roku był zakażeniem zawleczonym z zagranicy. Według WHO u osób nieszczepionych i bez właściwego leczenia błonica kończy się śmiercią w około 30% przypadków, a największe ryzyko dotyczy małych dzieci. Specjaliści podkreślają, że nawet krótkotrwały pobyt w obszarach, gdzie błonica nadal występuje, może stanowić zagrożenie dla osób nieszczepionych. Dlatego tak istotne jest przestrzeganie kalendarza szczepień oraz konsultacja z lekarzem przed planowanymi podróżami, zwłaszcza do krajów o podwyższonym ryzyku występowania chorób zakaźnych.
Podsumowanie
Przypadek z Wrocławia stanowi istotne przypomnienie o konieczności szczepień ochronnych i ich roli w zapobieganiu groźnym chorobom zakaźnym, takim jak błonica. Utrzymanie wysokiego poziomu wyszczepialności w populacji jest kluczowe dla ochrony zdrowia publicznego i zapobiegania nawrotom chorób, które dzięki szczepieniom zostały niemal wyeliminowane.