Kleszcze są aktywne od wczesnej wiosny do późnej jesieni, a spotkać je można również w miejskim parku. Warto wiedzieć, co przenoszą i kiedy ukłucie wymaga konsultacji.
Kiedy kleszcze są aktywne
Kleszcze budzą się w Polsce, gdy temperatura osiągnie 5–7°C, a największą aktywność notujemy od maja do października.
W ciągu doby kleszcze są najbardziej aktywne od rana do południa oraz od około 16 do zmroku.
Kleszcze przebywają w wysokich trawach i krzewach, na wysokości do około 1,5 m. Dlatego najbardziej narażone na ukłucia są dzieci.
W 2024 roku aktywność kleszczy rozpoczęła się wcześnie ze względu na wysokie temperatury.
Skutkiem jest większa liczba rozpoznawanych chorób odkleszczowych, czyli przenoszonych przez te pajęczaki. W Polsce to przede wszystkim borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu.
Borelioza
Do 15 maja 2024 roku rozpoznano 4270 przypadków boreliozy, czyli o blisko 400 więcej niż w tym samym okresie rok wcześniej.
Borelioza to choroba bakteryjna, przeciw której obecnie nie ma szczepionki. Trwają zaawansowane prace nad jej uzyskaniem i zarejestrowaniem. Jedyną ochroną przed boreliozą pozostaje więc ochrona przed ukłuciem kleszcza.
Objawową boreliozę leczy się antybiotykiem przez 2–4 tygodnie. O długości leczenia i wyborze leku decyduje lekarz, biorąc pod uwagę objawy oraz wiek pacjenta. Nie ma dowodów na to, że terapia prowadzona przez wiele miesięcy czy lat daje lepsze efekty.
Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie objawów klinicznych oraz badań laboratoryjnych, dlatego potrzebna jest wizyta. Samych badań nie wykonuje się, gdy objawów nie ma.
Kleszczowe zapalenie mózgu
To choroba wirusowa, na którą nie ma leków.
Podstawą profilaktyki są szczepienia ochronne. Szczepionkę przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu można podać dziecku po ukończeniu pierwszego roku życia. Występuje ona w wersji dziecięcej, z mniejszą dawką, oraz w wersji dla dorosłych. Pełny schemat obejmuje trzy dawki: dwie pierwsze przed sezonem aktywności kleszczy, a trzecią po 5–12 miesiącach.
Kleszczowe zapalenie mózgu występuje w Polsce i w innych krajach europejskich, m.in. w Austrii, Czechach, Estonii, na Litwie i Łotwie, w Niemczech, Rosji, Słowenii, Szwajcarii, Szwecji i na Węgrzech.
Występuje też w Azji: w Chinach, Japonii, Korei Południowej, Mongolii i w Rosji.
Czy kleszcz afrykański występuje w Polsce?
Kleszcz afrykański, zwany też „monster tick”, należy do rodziny Hyalomma.
Nazwa bierze się z rozmiaru: pajęczak mierzy 0,8 cm, a po opiciu się krwią osiąga nawet 2 cm.
Kleszcz afrykański może przenosić wirusy wywołujące Krymsko-Kongijską Gorączkę Krwotoczną. To choroba o ciężkim przebiegu, na którą nie ma lekarstwa ani szczepionki.
Objawia się gorączką, bólami mięśni, głowy, biegunką, towarzyszy jej żółtaczka, odwodnienie, objawy skazy krwotocznej: wylewy krwawe, wybroczyny, krwawienie z nosa, w części przypadków objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Śmiertelność wynosi 15–40%.
Dotychczas kleszcze Hyalomma i przenoszone przez nie choroby występowały w Afryce, Azji Centralnej oraz Europie Wschodniej. Na pozostałe obszary Europy przenoszą je ptaki, na których pasożytują, jednak klimat Europy Środkowej i Północnej nie sprzyjał ich przeżyciu. Ocieplenie klimatu sprawia, że obecnie spotyka się je również w tych rejonach. W Polsce potwierdzono obecność kleszczy afrykańskich, ale nie wiemy, jak liczne są ich populacje ani czy są zakażone niebezpiecznym wirusem. Dotychczas nie stwierdzono w Polsce zakażeń wirusem wywołującym gorączkę krwotoczną przenoszoną przez kleszcze.
Ochrona przed ukłuciem kleszcza
Chronią dwie metody: odzież zakrywająca ciało oraz repelenty. Kolor ubrania nie ma znaczenia, ponieważ kleszcz nie widzi, ale na jasnym materiale łatwiej go zauważyć.
Po powrocie ze spaceru po terenach, na których mogą występować kleszcze, trzeba dokładnie sprawdzić, czy kleszcz nie siedzi na odzieży albo na skórze.
Spośród substancji chroniących przed ukłuciami owadów i pajęczaków międzynarodowe zalecenia wymieniają trzy repelenty: DEET, ikarydynę (pikarydynę) oraz olej z eukaliptusa cytrynowego.
Usuwanie kleszcza ze skóry
- Po ukłuciu nie smaruj kleszcza masłem, alkoholem ani innym środkiem drażniącym.
- Usuń go jak najszybciej. Posłuży do tego zwykła pęseta albo specjalny przyrząd: haczyk lub pompka próżniowa.
- Miejsce ukłucia odkaź zaraz po usunięciu kleszcza.
Źródła:
Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP PZH – PIB. Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w Polsce od 1 stycznia do 15 maja 2024 r. oraz w porównywalnym okresie 2023 r.
medycynatropikalna.pl (Polskie Towarzystwo Medycyny Morskiej, Tropikalnej i Podróży)
Jeśli chcesz skonsultować się z lekarzem w sprawie chorób odkleszczowych, zapraszamy do kontaktu z rejestracją.